درآمد
دربارهٔ این شجرهنامه
خاندانی که قومهای بسیاری آن را به یاد دارند. این سایت نسب این خاندان را از آدم به بعد دنبال میکند، چنانکه یهودیان و مسیحیان و مسلمانان هر یک روایت کردهاند، و روایتهای آنان را کنار هم میگذارد.
شجرهنامه چه نشان میدهد
شجرهنامه از آدم آغاز میشود و نسل به نسل پیش میرود. در هر نسل، همهٔ فرزندانِ نامبرده در منبع اصلی کنار نیایی آمدهاند که نسب از او ادامه مییابد؛ پس شجرهنامه کل خانواده را نشان میدهد، نه فقط یک رشته را. در مجموع نام بیش از ۴۴۰ نفر در آن آمده است.
بیش از ۱۸۰ نفر از آنان مدخلی در دانشنامهٔ سایت دارند. هر مدخل گفتههای منابع گوناگون را دربارهٔ آن شخص گرد میآورد: کتاب مقدس عبری و ادبیات ربانی، عهد جدید و آبای کلیسا، قرآن و حدیث و تفسیرِ اهل سنت و شیعه، و ادیان دیگر؛ و در کنار آنها یافتههای مورخان و باستانشناسان را. هر جا منابع بر سر نام یا تاریخ یا نسبتی اختلاف دارند، شجرهنامه آن نکته را با نشانهای مشخص میکند و اختلاف را توضیح میدهد.
چرا دو شاخه
از آدم تا ابراهیم، این سه سنت نسب مشترکی دارند: ده نسل از آدم تا نوح و ده نسل از نوح تا ابراهیم. پس از ابراهیم راهها جدا میشود، زیرا هر سنت میراث خود را از یکی از پسران او میداند؛ شجرهنامه نیز در اینجا دو شاخه میشود.
- شاخهٔ اسماعیل در سمت چپ است. این شاخه بنا بر تبارنامههای عرب به عدنان میرسد و از او، در قبیلهٔ قریش، به محمد پیامبر. سپس با فاطمه، دختر پیامبر، و علی، پسرعموی او، ادامه مییابد و از نسل آن دو، یعنی دوازده امام شیعه، به امام دوازدهم، محمد مهدی، میرسد.
- شاخهٔ اسحاق در سمت راست است. این شاخه از یعقوب و یهودا و پادشاهان خاندان داود میگذرد و پس از جلای بابل به یوسف و مریم، و سرانجام به عیسی، میرسد.
این دو نقطهٔ پایان را از آن رو برگزیدهایم که هر یک نسبی را به پایان میبرد که سنتی زنده آن را سرنوشتساز میداند: امامان برای شیعیان دوازدهامامی، و عیسی برای مسیحیان. برای یهودیان نسب داود هنوز بسته نشده و در انتظار ماشیح است. در بسیاری از روایتهای اهل سنت و شیعه، این دو شاخه در آخرالزمان دوباره به هم میرسند: عیسی بازمیگردد و پشت سر مهدی نماز میخواند. اینکه شاخهٔ اسماعیل نسب امامان دوازدهامامی را دنبال میکند به این معنا نیست که دیگر مسلمانان از قلم افتادهاند. مدخلها دیدگاه اهل سنت و زیدیه و اسماعیلیه را هم در کنار دیدگاه دوازدهامامی میآورند، و کسانی که دیگر فرقهها پیرو آناناند، مانند زید بن علی و اسماعیل بن جعفر صادق، مدخل جداگانه دارند.
برخی پیامبران و چهرههای دیگر، مانند لوط و ایوب و الیاس (ایلیا) و یونس، در هیچیک از دو شاخه جزو نیاکان نیستند. اینان کنار نسلی آمدهاند که منابع به آن مربوطشان میکنند؛ به این ترتیب هر کدام در جای خود در داستان دیده میشود.
منابع
تبارنامه در هر بخش بر کهنترین منبعی تکیه دارد که آن بخش را پیوسته روایت کرده است:
- از آدم تا ابراهیم: متن عبری پیدایش ۵ و ۱۱. صورت عربی نامها از سیرهٔ ابن اسحاق، به روایت ابن هشام، گرفته شده است.
- از اسماعیل تا عدنان: فهرست ابن اسحاق. نسبشناسان در شمار و نام نیاکان این بخش همرأی نبودند و بیشتر عالمان مسلمان از نام بردن کسی در آن پرهیز میکردند؛ از همین رو این بخش در شجرهنامه «مورد اختلاف» نشان داده شده است.
- از عدنان تا پیامبر: نسبی که نسبشناسان عرب بر آن اتفاق دارند.
- پیامبر، فاطمه و امامان: تاریخها و فرزندان بر پایهٔ منابع اصلی شیعهٔ دوازدهامامی، بهویژه کافیِ کلینی و ارشادِ شیخ مفید، که با گزارش مورخان اهل سنت سنجیده شده است.
- از اسحاق تا عیسی: کتابهای پیدایش، خروج، روت، پادشاهان و تواریخ؛ و برای دورهٔ پس از جلای بابل، تبارنامهٔ انجیل متی، همراه با تبارنامهٔ لوقا هر جا که با آن فرق دارد.
منابع دانشنامه بسیار گستردهترند: کتاب مقدس عبری و ترجمهٔ یونانی هفتادتنان؛ میشنا، دو تلمود، میدراش و ترگومها؛ اپوکریفا و نوشتههای منسوب؛ عهد جدید و آثار آبای کلیسا؛ قرآن، مجموعههای حدیثی اهل سنت و شیعه، تفسیرها، سیرهها و تاریخهایی چون تاریخ طبری و «البدایة و النهایة» ابن کثیر؛ متون و روایتهای سامریان، منداییان، دروزیان، ایزدیان، بهائیان و مقدسین آخرین زمان، آنجا که از همین چهرهها سخن میگویند؛ و پژوهشهای تاریخی و باستانشناختی امروز. زیر هر بند از مدخلها منابع همان بند آمده است. اصطلاحات فنی در واژهنامه توضیح داده شدهاند.
رویکرد به سنتها
کار این سایت گزارش است، نه داوری. هر بند از هر مدخل برچسب سنتی را دارد که از آن آمده است: اسلام، یهودیت، مسیحیت، ادیان دیگر، یا تاریخ و پژوهش. خواننده میتواند فقط بندهای یک سنت را ببیند. دیدگاههای اهل سنت و شیعه جدا از هم و با اصطلاحات خودشان آمدهاند؛ دیدگاه کلیساهای گوناگون و مکتبهای مختلف تفسیر یهودی نیز همینطور.
هر جا سخن از باور یک سنت است، مدخل میگوید چه کسانی آن را باور دارند و آن را نه حقیقت مسلّم جلوه میدهد و نه خطا. یافتههای تاریخی و باستانشناختی نظر مورخان و باستانشناسان است، که خود نیز اغلب با هم اختلاف دارند، و حکمی دربارهٔ ایمان پیروان هیچ دینی نیست. هر جا مقایسهٔ سنتها روشنگر بوده، در یادداشت نویسنده سنتها با هم سنجیده شدهاند. این یادداشتها نشانهٔ جداگانه دارند و با بندهایی که گفتهٔ هر سنت را گزارش میکنند درنمیآمیزند.
همهٔ مدخلها پیش از انتشار با منابع منتشرشده تطبیق داده شدهاند. ادعاهایی که تأیید نشدند با احتیاط بیشتری بیان یا حذف شدند، و هر جا تردیدی مانده، به آن تصریح شده است. با این همه خطا ممکن است؛ خوانندهای که در نکتهای به یقین نیاز دارد بهتر است به منابع زیر هر بند مراجعه کند.
نامها، تاریخها و نقلقولها
- نامها. نام چهرههای کتاب مقدس به همان صورتی است که در ترجمهٔ قدیم فارسی کتاب مقدس (۱۸۹۵) آمده است. هر جا قرآن یا روایت اسلامی نام دیگری به کار میبرد، هر دو نام آمده است و یکی در کمانک: قابیل (قائن)، عمرام (عمران). اگر سنت دو شخص را یکی بداند، مانند خنوخ و ادریس، باز هر دو نام آمده است، چون این یکیدانستن دیدگاه است، نه امری مسلّم. جستوجو به اعراب و به تفاوت املای عربی و فارسی حساس نیست؛ «علي» همان «علی» را پیدا میکند.
- تاریخها. سالهای پیش از میلاد با «پ.م.» و سالهای پس از آن با «م.» مشخص شدهاند. تاریخهای اسلامی به هجری قمری (ه.ق) است، یعنی از هجرت در ۶۲۲ م.، و معمولاً سال میلادی نیز کنارش آمده است. از آدم تا ابراهیم تاریخها بر پایهٔ گاهشماری جیمز آشر، اسقف اعظم ایرلندی، است که بیشتر از سن نیاکان در سفر پیدایش محاسبه شده است. این تاریخها سنتیاند، نه تاریخی، و سنتهای دیگر حساب دیگری دارند. تاریخ پادشاهان اسرائیل و یهودا از برآوردهای رایج پژوهشگران گرفته شده که چند سالی با هم اختلاف دارند.
- نقلقولها. آیههای کتاب مقدس از ترجمهٔ قدیم فارسی نقل شدهاند و آیههای قرآن به عربی یا با ترجمهٔ مهدی الهی قمشهای. از ترجمههای دیگر فقط نقل به مضمون شده است. ارجاع به کتاب مقدس با نام کتاب و شمارهٔ باب و آیه است؛ ارجاع به قرآن با شمارهٔ سوره و آیه (۱۹:۳۰)؛ و ارجاع به تلمود بابلی با نام رساله و شمارهٔ برگ (سنهدرین ۹۸الف). حدیثها با نام مجموعه، و هر جا لازم بوده با شمارهٔ حدیث، آمدهاند.
راهنمای سایت
- نمای کلی در بالای صفحه کل نسب را یکجا، به شکل قندیلی آویخته، نشان میدهد. روی هر نقطه بزنید تا مشخصات آن شخص باز شود.
- شجرهنامه زیر آن است: هر نسل در یک ردیف، و دیگر فرزندان هر نیا کنار او. با زدن روی هر نام، پنل مشخصات باز میشود و تاریخها، خانواده، مدخل دانشنامه و منابع را نشان میدهد.
- جستوجو نامها را پیدا میکند، و اگر دستکم سه حرف بنویسید، واژههای متن مدخلها را هم، با تکهای کوتاه از هر مدخل. با کلیدهای جهتنما و Enter نتیجه را باز کنید؛ واژههای جستوجوشده در مدخل پررنگ میشوند.
- فهرست مدخلها کنار کادر جستوجوست و همهٔ مدخلها را به ترتیب الفبا یا به ترتیب شجرهنامه نشان میدهد.
- هر شخص لینک خودش را دارد. با «کپی لینک» در پنل میتوانید آن را برای دیگران بفرستید، و با دکمهٔ چاپ، مدخل همان شخص را چاپ کنید.
- با کلید / به کادر جستوجو میروید و با Esc پنل بسته میشود.
- ترجمهٔ فارسی مدخلهای دانشنامه کمکم اضافه میشود. تا آن زمان، مدخلهایی که هنوز ترجمه نشدهاند به انگلیسی نمایش داده میشوند.
دربارهٔ القاب و درودها
مسلمانان معمولاً پس از نام پیامبر برای او درود و سلام خدا را میخواهند و پس از نام دیگر پیامبران و امامان بر آنان سلام میفرستند؛ مسیحیان و یهودیان نیز شیوههای خود را برای بزرگداشت دارند. در این سایت، مانند بیشتر نوشتههایی که برای خوانندگانی از ادیان گوناگون فراهم میشود، این عبارتها و القاب نیامدهاند تا متن برای همه روان بماند. قصدِ بیاحترامی در کار نیست، و هر خواننده میتواند آنها را به شیوهٔ سنت خود بر زبان آورد.