در برابر نور

سایه‌ها الظلال

چهره‌هایی که سنت‌ها آنان را دشمنان نور به یاد می‌آورند: وسوسه‌گر، ستمگران، خیانتکاران، و کشندگان پیامبران و خاندانشان. هر یک در کنار کسی آمده است که با او دشمنی کرد، و برای هر یک نشان داده می‌شود که کدام سنت‌ها محکومش می‌کنند و کدام دربارهٔ او خاموش‌اند.

    آغاز

    • ابلیس / شیطان از سجده بر آدم سر باز زد و سوگند خورد که فرزندان آدم را گمراه کند. در کتاب مقدس عبری، «شیطان» شاکی است، اما همچنان فرمانبر خداست.
    • قابیل (قائن) برادرش هابیل را از سر حسد کشت: نخستین قتل.
    • پسر نوح از سوار شدن بر کشتی سر باز زد و غرق شد (قرآن ۱۱:۴۲–۴۳). مفسران نامش را کنعان یا یام گفته‌اند.
    • همسر نوح قرآن ۶۶:۱۰ او را همراه با همسر لوط نمونهٔ زنی می‌آورد که به شوهر پیامبرش خیانت کرد. در سفر پیدایش او همراه نوح در کشتی نجات می‌یابد.
    • نمرود پادشاهی که با ابراهیم به جدل برخاست (قرآن ۲:۲۵۸، بی‌آنکه نامش بیاید) و به روایت سنت‌های بعدی او را در آتش افکند. سنت یهودی و مسیحی او را به بابل پیوند می‌دهند.
    • همسر لوط در سفر پیدایش به سدوم واپس نگریست و ستونی از نمک شد؛ در قرآن از کسانی است که بر جای ماندند.

    موسی و خروج

    • فرعون بنی‌اسرائیل را به بندگی کشید، در برابر موسی ایستاد و در دریا غرق شد.
    • هامان وزیر فرعون، که فرمان یافت برجی بسازد تا به خدای موسی برسد (قرآن ۲۸:۳۸). هامانِ کتاب استر مرد دیگری است.
    • قارون (قورح) بر موسی شورید، یا به روایت قرآن به ثروتش مغرور شد، و زمین او را فرو برد.
    • سامری هنگامی که موسی بر کوه بود گوسالهٔ زرین را ساخت (قرآن ۲۰:۸۵–۹۷). در سفر خروج سازندهٔ آن هارون است.
    • بلعام (بلعم) پیشگویی که اجیر شد تا اسرائیل را نفرین کند. عهد جدید او را مایهٔ عبرت می‌شمارد، و مفسران او را با قرآن ۷:۱۷۵–۱۷۶ پیوند می‌دهند.

    پادشاهان و پادشاهی‌ها

    • جالوت (جلیات) پهلوان فلسطینی که داود با فلاخن او را کشت.
    • یربعام پادشاهی را از خاندان داود جدا کرد و گوساله‌های زرین را در بیت‌ئیل و دان برپا داشت.
    • اخاب پادشاه اسرائیل که پرستش بعل را رواج داد و ایلیا را تعقیب کرد. قرآن ۳۷:۱۲۳–۱۲۶ از ایستادگی الیاس در برابر بعل می‌گوید.
    • ایزابل ملکهٔ اخاب، که انبیای خداوند را کشت و قصد جان ایلیا کرد.
    • آنتیوخوس چهارم اپیفانس پادشاه سلوکی که معبد را آلوده کرد و آیین یهود را ممنوع ساخت و شورش مکابیان را برانگیخت.

    روزگار یحیی و عیسی

    • هیرودیس کبیر فرمان کشتن کودکان بیت‌لحم را داد (متی ۲).
    • هیرودیس آنتیپاس یحیی را به زندان افکند و فرمان داد سرش را ببرند؛ بعدها در محاکمهٔ عیسی او را استهزا کرد.
    • هیرودیا همسر آنتیپاس، که مرگ یحیی را می‌خواست، چون او ازدواجشان را نکوهیده بود.
    • سالومه دختر هیرودیا، که پس از رقصیدن برای هیرودیس سر یحیی را خواست. تنها یوسفوس نام او را آورده است.
    • قیافا رئیس کهنه‌ای که عیسی را محاکمه کرد و به پیلاطس سپرد.
    • یهودای اسخریوطی شاگردی که در برابر سی پاره نقره به عیسی خیانت کرد. برخی مفسران مسلمان می‌گویند او شبیه عیسی گردانده شد و به جای او به صلیب کشیده شد.

    روزگار پیامبر

    • ابرهه در سالی که روایات سال تولد پیامبر می‌دانند، سپاهی همراه با فیل به سوی کعبه کشید (سورهٔ ۱۰۵).
    • ابولهب عموی پیامبر و مخالف او؛ سورهٔ ۱۱۱ او را به نام نکوهش کرده است.
    • ام‌جمیل همسر ابولهب، که سورهٔ ۱۱۱ او را هیزم‌کش می‌خواند.
    • ابوجهل مخالفت قریش با پیامبر را در مکه رهبری کرد؛ در بدر کشته شد.
    • امیه بن خلف غلامش بلال را به سبب پذیرفتن اسلام شکنجه کرد؛ در بدر کشته شد.
    • عقبه بن ابی‌معیط در مکه پیامبر را می‌آزرد و یک بار، هنگامی که نماز می‌گزارد، شکمبهٔ شتری بر او افکند؛ پس از بدر اعدام شد.
    • عبدالله بن اُبی سرکردهٔ منافقان مدینه، که پیش از احد مردانش را از سپاه جدا کرد.
    • مسیلمه در یمامه ادعای پیامبری کرد؛ پس از درگذشت پیامبر در نبردی در همان‌جا کشته شد.

    پس از پیامبر و کربلا

    • ابن ملجم مردی از خوارج که در مسجد کوفه با شمشیری زهرآلود بر علی ضربت زد (۶۶۱ م.).
    • یزید بن معاویه خلیفهٔ اموی که در روزگار او حسین در کربلا کشته شد (۶۸۰ م.) و مدینه غارت شد.
    • عبیدالله بن زیاد والی کوفه که سپاه را به جنگ حسین فرستاد.
    • شمر بن ذی‌الجوشن از فرماندهان سپاه در کربلا، که او را قاتل حسین می‌شناسند.
    • حرمله بن کاهل او را تیراندازی دانسته‌اند که پسر شیرخوار حسین، عبدالله، را کشت؛ کودکی که شیعیان او را علی‌اصغر می‌خوانند.

    آخرالزمان

    • دجال / ضدمسیح مسیح دروغین آخرالزمان در احادیث؛ در کنار او اینجا ضدمسیحِ سنت مسیحی و ارمیلوس در برخی متون متأخر یهودی آمده‌اند.
    • یأجوج و مأجوج قوم‌های ویرانگر آخرالزمان که سدّ ذوالقرنین آنان را بازداشته است (قرآن، سورهٔ ۱۸)، و در حزقیال و مکاشفه با نام جوج و ماجوج آمده‌اند.
    • سفیانی به روایت اهل سنت و شیعه، ستمگری که پیش از ظهور مهدی در شام خروج می‌کند.

    و نور می‌ماند

    نور خاموش نمی‌شود

    «و نور در تاریکی می‌درخشد و تاریکی آن را درنیافت.»

    یوحنا ۱:۵ · ترجمهٔ قدیم فارسی

    «کافران می‌خواهند تا نور خدا را به گفتار باطل … خاموش کنند و البته خدا نور خود را هر چند کافران خوش ندارند کامل و محفوظ خواهد داشت.»

    قرآن ۶۱:۸ · ترجمهٔ الهی قمشه‌ای