حزقیا، پسر آحاز، پادشاهی است که کتاب پادشاهان او را به سبب توکلش بر خدا بالاتر از همهٔ پادشاهان دیگر یهودا میستاید. او مکانهای بلند را ویران کرد و حتی مار برنجینی را که موسی ساخته بود شکست، فصحی بزرگ برپا کرد، و تونلی کند تا آب را به درون حصارهای اورشلیم بیاورد. چون سنحاریب، پادشاه آشور، در ۷۰۱ پ.م. به یهودا تاخت و شهر را محاصره کرد، اشعیا وعدهٔ رهایی داد، و کتاب مقدس میگوید فرشتهای اردوی آشوریان را زد. حزقیا بیمار شد، دعا کرد، و پانزده سال دیگر عمر یافت. سلطنت او را، بهگونهای کممانند، میتوان با گزارش خود دشمن سنجید: سنحاریب در سالنامههایش میبالد که او را «چون پرندهای در قفس» محبوس کرد. متی نام او را در نسبنامهٔ عیسی آورده است، و کارتهای اشعیا و میکاه در کنار او آمدهاند.
در کتاب مقدس عبری
کتاب مقدس عبری
اصلاح دینی
حزقیا «مکانهای بلند را برداشت و تماثیل را شکست و اشیره را قطع نمود و مار برنجین را که موسی ساخته بود، خرد کرد زیرا که بنیاسرائیل تا آن زمان برایش بخور میسوزانیدند. و او آن را نحشتان نامید» (دوم پادشاهان ۱۸:۴). «او بر یهوه، خدای اسرائیل توکل نمود و بعد از او از جمیع پادشاهان یهودا کسی مثل او نبود و نه از آنانی که قبل از او بودند» (۱۸:۵). کتاب تواریخ میافزاید که او معبدی را که پدرش بسته بود دوباره گشود و تطهیر کرد، و فصحی برپا کرد که بازماندگان سبطهای شمالی را نیز به آن فراخواند، و از روزگار سلیمان فصحی به این بزرگی برگزار نشده بود (دوم تواریخ ۲۹–۳۰).
دوم پادشاهان ۱۸:۱–۸ · دوم تواریخ ۲۹–۳۱
کتاب مقدس عبریسامری
سقوط سامره
به حساب کتاب پادشاهان، در سال ششم حزقیا، شلمناسر، پادشاه آشور، سامره را پس از سه سال محاصره گرفت و اسرائیلیان شمالی را به تبعید برد (دوم پادشاهان ۱۸:۹–۱۲). کتاب پادشاهان میگوید آشوریان مردمانی از بابل و سوریه را در آن سرزمین سکونت دادند، و نوادگان آنان یهوه را در کنار خدایان خود میپرستیدند (۱۷:۲۴–۴۱). یهودیان بعدها همین گزارش را در وصف سامریان به کار بردند. سامریان این گزارش را نمیپذیرند: آنان خود را از نسل اسرائیلیانی میدانند که هرگز تبعید نشدند، و پرستش خود بر کوه جرزیم را ادامهٔ پرستش اسرائیل باستان میشمارند.
دوم پادشاهان ۱۷:۲۴–۴۱؛ ۱۸:۹–۱۲ · سنت سامری
کتاب مقدس عبری
یورش سنحاریب
«و در سال چهاردهم حزقیا پادشاه، سنحاریب، پادشاه آشور بر تمامی شهرهای حصاردار یهودا برآمده، آنها را تسخیر نمود» (دوم پادشاهان ۱۸:۱۳). حزقیا سی تالان طلا و سیصد تالان نقره به او پرداخت و طلای درهای معبد را کند. با این همه، سنحاریب فرماندهٔ خود، ربشاقی، را به اورشلیم فرستاد، و او در برابر مردمی که بر حصار بودند، به زبان عبری توکل حزقیا بر خدا را ریشخند کرد. حزقیا نامهٔ سنحاریب را در معبد به حضور خداوند پهن کرد و دعا کرد، و اشعیا پیغام فرستاد که پادشاه آشور به شهر درنخواهد آمد. «پس فرشتهٔ خداوند در آن شب بیرون آمده، صد و هشتاد و پنج هزار نفر از اردوی آشور را زد» (۱۹:۳۵). سنحاریب به نینوا بازگشت و بعدها پسرانش او را در آنجا کشتند (۱۹:۳۶–۳۷).
دوم پادشاهان ۱۸:۱۳–۱۹:۳۷ · اشعیا ۳۶–۳۷ · دوم تواریخ ۳۲:۱–۲۳
کتاب مقدس عبری
بیماری و پانزده سال
اشعیا به حزقیا گفت: «تدارک خانهٔ خود را ببین زیرا که میمیری و زنده نخواهی ماند» (دوم پادشاهان ۲۰:۱). حزقیا روی خود را به سوی دیوار برگرداند، دعا کرد و گریست، و پیش از آنکه اشعیا از حیاط کاخ بیرون رود، خدا او را نزد حزقیا بازفرستاد: «من بر روزهای تو پانزده سال خواهم افزود» (دوم پادشاهان ۲۰:۶). نشانهٔ آن این بود که سایه بر ساعت آفتابی آحاز ده درجه به عقب بازگشت. اشعیا ۳۸:۹–۲۰ مزموری را نگه داشته است که حزقیا پس از بهبودش سرود.
دوم پادشاهان ۲۰:۱–۱۱ · اشعیا ۳۸
کتاب مقدس عبری
فرستادگان بابل
مرودک بلدان، پادشاه شورشی بابل، پس از بیماری حزقیا فرستادگانی با هدیه نزد او فرستاد، و حزقیا همهٔ گنجینههایش را به ایشان نشان داد. اشعیا پیشگویی کرد که روزی همهٔ آنها به بابل برده خواهد شد و برخی از پسرانش در کاخ پادشاه بابل خواجه خواهند شد. حزقیا پاسخ داد: «هرآینه در ایام من سلامتی و امان خواهد بود» (دوم پادشاهان ۲۰:۱۹).
دوم پادشاهان ۲۰:۱۲–۱۹ · اشعیا ۳۹
کتاب مقدس عبری
آب، حصارها و امثال
کتاب پادشاهان ساختن «حوض و قناتی» را که آب را به شهر آورد به او نسبت میدهد (دوم پادشاهان ۲۰:۲۰)، و کتاب تواریخ میگوید او منبع بالایی آب جیحون را بست و آن را به سوی غرب شهر داود فرود آورد (دوم تواریخ ۳۲:۳۰). امثال ۲۵:۱ مجموعهای را چنین معرفی میکند: «اینها نیز از امثال سلیمان است که مردان حزقیا، پادشاه یهودا آنها را نقل نمودند.»
دوم پادشاهان ۲۰:۲۰ · دوم تواریخ ۳۲:۲–۵، ۳۰ · امثال ۲۵:۱
بیرون از کتاب مقدس
تاریخ
گزارش خود سنحاریب
سالنامههای سنحاریب، که بر منشورهای گلی مانند منشور تیلور در موزهٔ بریتانیا ماندهاند، لشکرکشی ۷۰۱ پ.م. را شرح میدهند. او میگوید ۴۶ شهر حصاردار حزقیا را گرفت و حزقیا را «چون پرندهای در قفس» در اورشلیم محبوس کرد، و حزقیا پس از او خراجی به نینوا فرستاد که ۳۰ تالان طلا در آن بود، همان رقمی که کتاب پادشاهان میآورد، اما نقرهٔ آن ۸۰۰ تالان بود، در برابر ۳۰۰ تالانِ کتاب پادشاهان. او مدعی نیست که اورشلیم را گرفته است. محاصرهٔ لاکیش، دومین شهر یهودا، در نقشبرجستههایی از کاخ او در نینوا نشان داده شده که اکنون در موزهٔ بریتانیاست. مورخان هنوز بر سر اینکه چه چیز او را به عقبنشینی واداشت بحث میکنند.
سنحاریب، سالنامهها (منشورهای تیلور و شیکاگو) · نقشبرجستههای لاکیش، موزهٔ بریتانیا
تاریخ
تونل و مهر
تونل سیلوام را، که آب چشمهٔ جیحون را در حدود ۵۳۰ متر زیر شهر داود میبرد، معمولاً همان قنات حزقیا میدانند. کتیبهای که در ۱۸۸۰ در آن پیدا شد لحظهای را وصف میکند که دو گروه حفار، که از دو سر مخالف کار میکردند، صدای یکدیگر را شنیدند و دیواره را شکافتند. در ۲۰۱۵ باستانشناسانی که در عوفل اورشلیم کار میکردند اثر مهری را از یک کاوش منتشر کردند که بر آن نوشته است: «از آنِ حزقیا پسر آحاز، پادشاه یهودا».
کتیبهٔ سیلوام · کاوشهای عوفل، اورشلیم (۲۰۱۵)
در سنت یهودی
تلمود
پادشاهی که میتوانست ماشیح باشد
تلمود میگوید خدا میخواست حزقیا را ماشیح و سنحاریب را جوج و ماجوج گرداند، اما صفت عدل اعتراض کرد که حزقیا پس از رهاییاش سرود ستایشی نخواند، حال آنکه داود، که ماشیح نشد، آن همه سرود و مزمور سروده بود (سنهدرین ۹۴الف). همچنین میگوید در روزگار او آموختن تورات چنان گسترده بود که هیچ کودکی در آن سرزمین از احکام طهارت ناآگاه نبود (سنهدرین ۹۴ب).
تلمود بابلی، سنهدرین ۹۴الف–ب
میشناتلمود
شش کار او
روایتی شش کار حزقیا را برمیشمارد که حکیمان سه تا را پسندیدند و سه تا را نه. آنان پسندیدند که او استخوانهای پدرش را بر تختی از ریسمان کشید و او را با آیین شاهانه به خاک نسپرد، مار برنجین را خرد کرد، و کتاب درمانها را پنهان کرد. نپسندیدند که آبهای جیحون را بست، طلای درهای معبد را برای پرداخت به سنحاریب کند، و ماه کبیسه را در نیسان افزود (میشنا، پسحیم ۴:۹؛ پسحیم ۵۶الف؛ براخوت ۱۰ب).
میشنا، پسحیم ۴:۹ · تلمود بابلی، پسحیم ۵۶الف؛ براخوت ۱۰ب
تلمود
هرگز از رحمت نومید مشو
در بازگویی تلمود از بیماری حزقیا، اشعیا به او میگوید خواهد مرد، زیرا از ازدواج و فرزندآوری سر باز زده بود، چون پیشبینی میکرد فرزندانش بدکار خواهند شد. حزقیا پاسخ میدهد که از خاندان نیای خود، داود، روایتی دارد: حتی اگر شمشیری تیز بر گردن کسی نهاده باشد، نباید از دعا برای رحمت باز ایستد. او خواست با دختر اشعیا ازدواج کند؛ اشعیا گفت فرمان مُهر شده است، اما حزقیا دعا کرد و شفا یافت (براخوت ۱۰الف). روایتهای ربانی دیگری اشعیا را پدربزرگ منسی میدانند.
تلمود بابلی، براخوت ۱۰الف
در سنت مسیحی و اسلامی
عهد جدیدمیراث مسیحی
در سنت مسیحی
متی نام او را میان آحاز و منسی میآورد (متی ۱:۹–۱۰). دعای حزقیا در بیماریاش و مزمور او (اشعیا ۳۸) به نیایش مسیحی راه یافت: این مزمور یکی از سرودهای عهد عتیق است که در نماز سحرگاهی (لاودس) در نیایش ساعات لاتینی خوانده میشود. نویسندگان مسیحی رهایی او از دست سنحاریب را بارها نمونهٔ دعای مستجاب شمردهاند.
متی ۱:۹–۱۰ · اشعیا ۳۸:۱۰–۲۰
میراث اهل سنت
در تاریخهای اسلامی
قرآن نامی از حزقیا نمیبرد. مورخان مسلمان، مانند طبری، داستان اشعیا (شعیا) و پادشاهی نیکوکار از بنیاسرائیل در روزگار سنحاریب را بازمیگویند: بیماری و دعای پادشاه، سالهایی که بر عمرش افزوده شد، و نابودی سپاه آشور. ابن کثیر، به پیروی از ابن اسحاق، او را حَزقیا مینامد؛ روایتی دیگر که بر پایهٔ ابن اسحاق است نام او را صدیقه میآورد و میگوید برخی او را حِزقیا خواندهاند. مدخل اشعیا روایت کاملتر را آورده است.
ابن کثیر، قصص الانبیاء (شعیا، به روایت ابن اسحاق) · طبری، تاریخ الرسل و الملوک (شعیا)