داود، که در عربی نیز به همین نام خوانده میشود، همان شبان نوجوانی است که جلیات را کشت، نوازندهای که شاول پادشاه را آرام میکرد، آوارهای که دست بر «مسیح خداوند» دراز نکرد، و پادشاهی که اورشلیم را گرفت، تابوت عهد را به آنجا آورد و دودمانی را بنیاد نهاد که چهار قرن بر یهودا فرمان راند. کتاب مقدس زنای او با بتشبع و قتل شوهر او را نیز بیپرده روایت میکند، و نیز شورش پسرش ابشالوم را. یهودیت چشم به راه مسیحی (ماشیح) از نسل داود است، و مسیحیت عیسی را همان پسر داود اعلام میکند. مزامیر، که بسیاری از آنها عنوان «مزمور داود» دارند، کتاب دعای کنیسه و کلیساست. قرآن او را پیامبر و پادشاهی میخواند که خدا زبور را به او داد، کوهها و پرندگان همراه او خدا را تسبیح گفتند، و آهن برایش نرم شد؛ سنت اسلامی روزه، نماز شب و توبهٔ او را به یاد دارد.
در کتاب مقدس عبری
کتاب مقدس عبری
جلیات
فلسطینیان و اسرائیل در درهٔ ایلاه روبهروی هم صف کشیده بودند، و هر روز جلیاتِ غولپیکر، از مردم جت، اسرائیل را فرا میخواند تا مبارزی به میدان بفرستد. داود، کوچکترین پسر یسی، برای برادرانش خوراک آورده بود. چون این مبارزطلبی را شنید، گفت: «این فلسطینی نامختون کیست که لشکرهای خدای حی را به ننگ آورد؟» او زره شاول را نپذیرفت و با چوبدستی و فلاخن و پنج سنگ صاف به میدان رفت و به جلیات گفت: «تو با شمشیر و نیزه و مزراق نزد من میآیی اما من به اسم یهوه صبایوت … نزد تو میآیم.» نخستین سنگ او در پیشانی جلیات فرو رفت، و داود سر غول را با شمشیر خود او برید (اول سموئیل ۱۷).
اول سموئیل ۱۷ · دوم سموئیل ۲۱:۱۹
کتاب مقدس عبری
در دربار شاول
هنگامی که روحی بد شاول را میآزرد، داود را آوردند تا برایش بربط بنوازد، «و روح بد از او میرفت» (اول سموئیل ۱۶:۱۴–۲۳). پس از ماجرای جلیات، یوناتان پسر شاول داود را «مثل جان خویش» دوست داشت و با او عهد بست (۱۸:۱–۴). اما زنان میسراییدند: «شاول هزاران خود را و داود ده هزاران خود را کشته است»، و شاول رشک برد. او نیزهای به سوی داود افکند و او را به جنگ فلسطینیان فرستاد، به این امید که کشته شود. داود با میکال، دختر شاول، ازدواج کرد، و میکال او را از پنجره فراری داد (۱۸:۶–۱۹:۱۷).
اول سموئیل ۱۶:۱۴–۲۳؛ ۱۸–۱۹
کتاب مقدس عبری
در آوارگی
داود گریخت و گروهی را گرد خود آورد: «هرکه در تنگی بود و هر قرضدار و هرکه تلخی جان داشت» (اول سموئیل ۲۲:۲). دو بار شاول را در چنگ خود داشت، یک بار در غاری در عینجدی، که گوشهٔ ردای شاول را برید، و بار دیگر شبانه در اردوگاه او، و هر دو بار او را امان داد: «کیست که به مسیح خداوند دست خود را دراز کرده، بیگناه باشد؟» (۲۴؛ ۲۶:۹). مدتی در خدمت پادشاه فلسطینیِ جت بود. چون شاول و یوناتان در کوه جلبوع افتادند، داود در سوگشان گفت: «جباران چگونه افتادند … ای برادر من یوناتان برای تو دلتنگ شدهام … محبت تو با من عجیبتر از محبت زنان بود» (دوم سموئیل ۱:۱۹–۲۷).
اول سموئیل ۲۱–۳۱ · دوم سموئیل ۱
کتاب مقدس عبری
پادشاه در اورشلیم
داود در حبرون به پادشاهی یهودا مسح شد و پس از هفت سال و نیم پادشاه همهٔ اسرائیل شد. او دژ یبوسیان را بر صهیون گرفت و آن را پایتخت خود، شهر داود، ساخت (دوم سموئیل ۵). تابوت خدا را با ساز و رقص به اورشلیم آورد، و «داود با تمامی قوت خود به حضور خداوند رقص میکرد»، و میکال او را خوار شمرد (۶). فلسطینیان، موآبیان، ارامیان و ادومیان را شکست داد و در مجموع چهل سال پادشاهی کرد (۵:۴–۵؛ ۸).
دوم سموئیل ۲–۸ · اول تواریخ ۱۱–۱۸
کتاب مقدس عبری
عهد با داود
داود میخواست خانهای برای خدا بسازد. خدا به زبان ناتان نبی (نک. مدخل او) پاسخ داد که داود آن خانه را نخواهد ساخت، بلکه خدا برای داود خانهای خواهد ساخت: «خانه و سلطنت تو، به حضورت تا به ابد پایدار خواهد شد، و کرسی تو تا به ابد استوار خواهد ماند» (دوم سموئیل ۷:۱۶). معبد را پسر او خواهد ساخت. این وعدهٔ دودمانی جاودان ریشهٔ امید یهودیان و مسیحیان به مسیحی شد که در آینده بیاید و «پسر داود» باشد.
دوم سموئیل ۷ · اول تواریخ ۱۷ · مزامیر ۸۹:۳–۴، ۲۸–۳۷
کتاب مقدس عبری
بتشبع و اوریا
شامگاهی داود از پشت بام زنی را دید که خود را میشست: بتشبع، زن اوریای حتی، یکی از سربازان او که در جبهه بود. داود او را نزد خود خواند و با او همبستر شد، و زن آبستن شد. اوریا را به اورشلیم فراخواندند، اما او تا یارانش در میدان بودند به خانه نرفت. پس داود او را با نامهای بازگرداند و در آن فرمان داد اوریا را در سختترین جای نبرد بگذارند و تنها رها کنند. اوریا کشته شد و داود با بتشبع ازدواج کرد (دوم سموئیل ۱۱). ناتان نبی برای او مَثَل مرد توانگری را آورد که تنها برّهٔ میشِ مردی فقیر را گرفت؛ چون خشم داود افروخته شد، ناتان گفت: «آن مرد تو هستی.» داود پاسخ داد: «به خداوند گناه کردهام.» کودک مرد؛ پسر بعدی بتشبع سلیمان بود (۱۲:۱–۲۴).
دوم سموئیل ۱۱–۱۲ · مزامیر ۵۱ (عنوان)
کتاب مقدس عبری
ابشالوم
چنانکه ناتان پیشگویی کرده بود، آشوب به خانهٔ داود راه یافت. پسرش امنون به خواهر ناتنیاش تامار تجاوز کرد، و ابشالوم، برادر تامار، امنون را کشت. ابشالوم بعدها شورید، در حبرون به پادشاهی خوانده شد و داود را از اورشلیم بیرون راند. در نبرد جنگل افرایم، سر ابشالوم در شاخههای بلوطی گیر کرد و یوآب، سردار داود، برخلاف فرمان داود او را کشت. داود گریست: «ای پسرم ابشالوم! ای پسرم! پسرم ابشالوم! کاش که بهجای تو میمردم، ای ابشالوم پسرم، ای پسر من!» (دوم سموئیل ۱۳–۱۸).
دوم سموئیل ۱۳–۱۹
کتاب مقدس عبری
واپسین سالها
سرشماری داود از قوم وبایی در پی آورد که در خرمنگاه ارونهٔ یبوسی بازایستاد. داود آن خرمنگاه را خرید و در آنجا مذبحی ساخت، همان جایی که بعدها معبد بر آن بنا شد (دوم سموئیل ۲۴؛ اول تواریخ ۲۱). در پیری داود، پسرش ادونیا مدعی تاج و تخت شد، اما داود به اصرار بتشبع و ناتان فرمان داد سلیمان را به پادشاهی مسح کنند. او پس از چهل سال پادشاهی درگذشت و در شهر داود به خاک سپرده شد (اول پادشاهان ۱–۲). کتاب تواریخ، که داستان بتشبع را نمیآورد، او را ساماندهندهٔ عبادت و موسیقی معبد نشان میدهد.
دوم سموئیل ۲۴ · دوم تواریخ ۳:۱ · اول پادشاهان ۱:۱–۲:۱۱ · اول تواریخ ۲۱–۲۹
در سنت یهودی
تلمود
پادشاهی که توبه کرد
ربیها دربارهٔ ماجرای بتشبع همرأی نبودند. بنا بر یک نظر در تلمود، «هر که بگوید داود گناه کرد، در خطاست». استدلال این بود که سربازان پیش از رفتن به جنگ به زنان خود طلاق مشروط میدادند، پس بتشبع از نظر شرعی شوهردار نبود، و اوریا نیز سزاوار مرگ بود، زیرا بر پادشاه شوریده بود (شبات ۵۶الف). دیگران معنای ظاهر داستان را پذیرفتند. اما همه همداستان بودند که اعتراف بیدرنگ داود او را الگوی توبه ساخت: تلمود میگوید او همان کسی بود که «یوغ توبه را برافراشت» (موعد قطن ۱۶ب؛ عوودا زارا ۴ب–۵الف).
تلمود بابلی، شبات ۵۶الف؛ عوودا زارا ۴ب–۵الف؛ موعد قطن ۱۶ب
تلمود
بربطِ نیمهشب
تلمود میگوید بربطی بالای بستر داود آویخته بود، و نیمهشب باد شمال بر تارهایش میوزید و او را بیدار میکرد، و داود تا سپیدهدم به آموختن تورات میپرداخت. این را از آیهٔ «در نصف شب برخاستم تا تو را حمد گویم» برگرفتهاند (مزامیر ۱۱۹:۶۲؛ براخوت ۳ب). نیز میگوید فرشتهٔ مرگ تا داود به آموختن مشغول بود نمیتوانست جان او را بگیرد، تا آنکه در روز سبت، روزی که درگذشت، صدایی در درختی حواس او را پرت کرد (شبات ۳۰الف–ب). تلمود اورشلیمی میگوید او در عید شاووعوت درگذشت، و سنت بعدی بر آن است که در همان روز زاده نیز شده بود.
تلمود بابلی، براخوت ۳ب–۴الف؛ شبات ۳۰الف–ب · تلمود اورشلیمی، حگیگا ۲:۳
میراث یهودیتلمود
مسیحِ پسر داود
یهودیان در نیایش روزانه برای بازگشت تخت داود دعا میکنند: در عمیدا از خدا میخواهند: «نسل بندهات داود را شکوفا کن»، و یکی از برکتهای پس از هفطارا با این عبارت پایان مییابد: «متبارک هستی تو، ای خداوند، سپر داود.» موسی بن میمون نوشت که مسیح (ماشیح) پادشاهی از خاندان داود خواهد بود که معبد را از نو میسازد و تبعیدیان را گرد میآورد (میشنه تورا، هلخوت ملاخیم ۱۱:۱). سرود «داود، پادشاه اسرائیل، زنده و پایدار است» (داوید مِلِخ یسرائل حی و قیام) از حکایت تلمود دربارهٔ ربی یهودا هناسی گرفته شده است (روش هشانا ۲۵الف).
عمیدا، برکت پانزدهم · موسی بن میمون، میشنه تورا، هلخوت ملاخیم ۱۱:۱ · تلمود بابلی، روش هشانا ۲۵الف
تاریخمیراث یهودیمیراث اهل سنتمیراث مسیحی
آرامگاه داود
کتاب مقدس آرامگاه داود را در شهر داود مینهد (اول پادشاهان ۲:۱۰)، و نحمیا هنوز «مقبره داود» را میشناخت (نحمیا ۳:۱۶). دستکم از دورهٔ صلیبیان، اتاقی در طبقهٔ همکف بر کوه صهیون، زیر اتاقی که مسیحیان آن را بالاخانهٔ شام آخر (سناکل) میدانند و گرامی میدارند، آرامگاه داود شمرده شده است. در دوران ممالیک و عثمانی این مکان مسجدی بود به نام نبی داود، که یهودیان معمولاً به آن راه نداشتند؛ پس از ۱۹۴۸ زیارتگاهی یهودی در اسرائیل شد. بیشتر باستانشناسان این شناسایی را نادرست میدانند، زیرا شهر داودِ کتاب مقدس بر پشتهای در شرق آن قرار داشت.
اول پادشاهان ۲:۱۰ · نحمیا ۳:۱۶ · ویکیپدیا، «David's Tomb»
در مسیحیت
عهد جدید
پسر داود
عهد جدید با این عبارت آغاز میشود: «کتاب نسب نامه عیسی مسیح بن داود بن ابراهیم» (متی ۱:۱). فرشته به مریم وعده میدهد که خدا «تخت پدرش داود» را به پسر او خواهد داد (لوقا ۱:۳۲)، و عیسی در بیتلحم، «شهر داود»، زاده میشود (۲:۴، ۱۱). نابینایان و انبوه مردم او را «پسر داود» میخوانند، و عیسی خود میپرسد مسیح چگونه پسر داود است، حال آنکه داود در مزامیر ۱۱۰ او را «خداوند» میخواند (مرقس ۱۲:۳۵–۳۷). پولس عیسی را کسی وصف میکند که «بحسب جسم از نسل داود متولد شد» (رومیان ۱:۳).
متی ۱:۱؛ ۲۱:۹ · لوقا ۱:۳۲؛ ۲:۴ · مرقس ۱۰:۴۷؛ ۱۲:۳۵–۳۷ · رومیان ۱:۳
عهد جدیدآبای کلیسامیراث مسیحی
مردی موافق دل خدا
پولس، در بازگفتِ سخن سموئیل، از زبان خدا دربارهٔ داود میگوید: «مرغوب دل خود یافتهام که به تمامی اراده من عمل خواهد کرد» (اعمال رسولان ۱۳:۲۲؛ اول سموئیل ۱۳:۱۴). سنت مسیحی او را هم الگوی ایمان میدانست و هم الگوی توبه: مزمور ۵۱، میزرره (Miserere)، یکی از هفت مزمور توبه، در کلیسای نخستین هر روز خوانده میشد، و آمبروز رسالهای با عنوان دفاعیه از داود نبی نوشت، دفاعی از این پادشاه که بر توبهٔ او و بر مزمور ۵۱ تکیه دارد. داودِ مرمرینِ میکلآنژ (۱۵۰۱–۱۵۰۴) در فلورانس، داودِ مفرغینِ دوناتلو و داودِ برنینی او را به یکی از موضوعات بزرگ هنر غرب بدل کردند.
اعمال رسولان ۱۳:۲۲ · اول سموئیل ۱۳:۱۴ · آمبروز، Apology of the Prophet David
در اسلام
قرآن
پیامبر و پادشاه
قرآن میگوید داود جالوت (جلیات) را کشت و «خدایش پادشاهی و فرزانگی عطا فرمود و از آنچه میخواست بدو بیاموخت» (۲:۲۵۱، ترجمهٔ الهی قمشهای). نام او در شمار پیامبرانی آمده است که به آنان وحی شد، و زبور به او داده شد (۴:۱۶۳؛ ۱۷:۵۵)، که بیشتر مسلمانان آن را همان مزامیر میدانند. خدا به او گفت: «ای داود، ما تو را در روی زمین مقام خلافت دادیم، پس میان خلق خدا به حق حکم کن و هرگز هوای نفس را پیروی نکن» (۳۸:۲۶، ترجمهٔ الهی قمشهای). مسلمانان او را پیامبر میشمارند؛ قرآن از او چنین یاد میکند: «بنده ما داود که … بسیار نیرومند بود … و دایم توبه و انابه میکرد» (۳۸:۱۷، ترجمهٔ الهی قمشهای).
قرآن ۲:۲۵۱؛ ۴:۱۶۳؛ ۱۷:۵۵؛ ۲۱:۷۸–۸۰؛ ۳۴:۱۰–۱۱؛ ۳۸:۱۷–۲۶
قرآن
کوهها، پرندگان و آهن
قرآن میگوید خدا کوهها و پرندگان را واداشت تا شامگاه و بامداد همراه داود او را تسبیح گویند (۳۸:۱۸–۱۹؛ ۲۱:۷۹). «و آهن سخت را … بر دست او نرم گردانیدیم … که از آهن زره فراخ و گشاد بساز و حلقه زره به اندازه و یک شکل گردان» (۳۴:۱۰–۱۱، ترجمهٔ الهی قمشهای)؛ از این رو سنت اسلامی او را نخستین سازندهٔ زره حلقهای میداند، که از دسترنج خود روزی میخورد. او همراه سلیمان دربارهٔ گوسفندانی داوری کرد که شبانه به کشتزاری رفته بودند؛ خدا فهم درستتر را به سلیمان داد، هرچند به هر دو داوری و دانش بخشیده بود (۲۱:۷۸–۷۹).
قرآن ۲۱:۷۸–۸۰؛ ۳۴:۱۰–۱۱؛ ۳۸:۱۸–۲۰
قرآنتفسیر
دو طرف دعوا
سورهٔ ص حکایت میکند که دو مرد از دیوار عبادتگاه داود بالا رفتند و او را هراسان کردند. یکی گفت برادرش نود و نه میش دارد و او تنها یکی، و باز برادرش همان یکی را نیز از او میخواهد. داود گفت برادرش بر او ستم کرده است؛ آنگاه دریافت که خدا او را آزموده است، آمرزش خواست، به رکوع درافتاد و توبه کرد (۳۸:۲۱–۲۵). برخی مفسران نخستین این آیات را با داستان بتشبع پیوند دادند. بسیاری از عالمان بعدی این را روایتی از اسرائیلیات دانستند و رد کردند، زیرا با عصمت پیامبر از گناه بزرگ سازگار نیست، و لغزش داود را شتاب در داوری پیش از شنیدن سخن طرف دیگر، یا آرزویی دانستند که به آن عمل نکرد. پیامبر خود هنگام خواندن قرآن ۳۸:۲۴ سجده کرد، و این آیه از جاهای سجده شمرده میشود، هرچند برخی فقیهان آن را سجدهٔ شکر میدانند، نه سجدهای واجب.
قرآن ۳۸:۲۱–۲۵ · طبری، جامع البیان (ذیل ۳۸:۲۱–۲۴) · ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم (ذیل ۳۸:۲۱–۲۵) · فخر رازی، مفاتیح الغیب (ذیل ۳۸:۲۱–۲۵)
حدیث اهل سنت
روزه و نماز داود
بخاری و مسلم از پیامبر روایت میکنند که محبوبترین روزه نزد خدا روزهٔ داود است، که یک روز در میان روزه میگرفت، و محبوبترین نماز نزد خدا نماز داود، که نیمی از شب را میخوابید، یکسوم آن را نماز میگزارد و یکششم آن را باز میخوابید (بخاری ۱۱۳۱؛ مسلم ۱۱۵۹). نیز گفت که داود تنها از دسترنج خود میخورد (بخاری ۲۰۷۳)، و به ابوموسی، از یارانی که خوش میخواند، گفت که «مِزْمَارًا مِنْ مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ»، یعنی نایی از نایهای خاندان داود، به او داده شده است (بخاری ۵۰۴۸)؛ مزمار در لغت نای است، و نووی و ابن حجر آن را در اینجا به صدای خوش تفسیر کردهاند. حدیثی دیگر میگوید خواندن زبور بر داود چنان آسان شد که آن را در مدتی که مرکبش را زین میکردند تمام میخواند (بخاری ۳۴۱۷).
صحیح بخاری ۱۱۳۱، ۲۰۷۳، ۳۴۱۷، ۵۰۴۸ · صحیح مسلم ۱۱۵۹
قرآنکتاب مقدس عبری
زبور و صالحان
اگر «زبور» در قرآن ۲۱:۱۰۵ کتاب داود باشد، چنانکه ابن کثیر از ابن عباس و دیگران نقل میکند، قرآن تنها یک بار مستقیماً از آن نقل میکند: ما در زبور، پس از ذکر، نوشتیم که بندگان شایستهٔ من وارث زمین خواهند شد (۲۱:۱۰۵). طبری رأی سعید بن جبیر و مجاهد را برگزید که مراد از زبور در آنجا همهٔ کتابهای آسمانی است. این آیه بسیار نزدیک است به مزامیر ۳۷:۲۹: «صالحان وارث زمین خواهند بود و در آن تا به ابد سکونت خواهند نمود.» این از روشنترین نقطههای پیوند میان قرآن و متن کتاب مقدس عبری است.
قرآن ۲۱:۱۰۵ · مزامیر ۳۷:۹، ۱۱، ۲۹ · متی ۵:۵
تاریخمیراث اهل سنت
محراب داود
مسلمانان چند جای اورشلیم را با داود مرتبط میدانستند و گرامی میداشتند. برج داود، دژی کنار دروازهٔ یافا، در عربی محراب داود خوانده میشد، یعنی نمازگاه داود، که یادآور «محراب» در قرآن ۳۸:۲۱ است. آرامگاه کوه صهیون از قرن پانزدهم–شانزدهم م. تا ۱۹۴۸ مسجدی بود به نام نبی داود.
قرآن ۳۸:۲۱ · مجیرالدین، الانس الجلیل · ویکیپدیا، «Tower of David»
در میان سنتها
یادداشت نویسنده · مقایسهٔ سنتهای دینی
کتاب مقدس عبریتلمودقرآن
گناه و توبه
داستان بتشبع سنتها را بیش از تقریباً هر داستان دیگری در کتاب مقدس از هم جدا میکند. کتاب سموئیل آن را بیهیچ توجیهی روایت میکند، و «آن مرد تو هستی» ناتان از لحظههای بزرگ دلیری پیامبرانه است. کتاب تواریخ آن را نمیآورد. ربیها دو دسته شدند: گروهی آن را توجیه کردند و گروهی ظاهرش را پذیرفتند، اما همه اعتراف داود را الگوی توبه ساختند. مسیحیان هم داستان را نگاه داشتند و هم پادشاه توبهکار مزمور ۵۱ را. جریان اصلی دانش اسلامی، که پیامبران را از گناه بزرگ مصون میداند، سرانجام زنا و قتل را رد کرد، هرچند برخی مفسران نخستین داستان را نقل کرده بودند، و مَثَل میشها در قرآن را لغزشی کوچکتر خواند که زود از آن توبه شد. هر سه سنت، هر یک به راه خود، داود را مردی به یاد میآورند که بازگشت.
دوم سموئیل ۱۱–۱۲ · اول تواریخ ۲۰:۱–۳ · مزامیر ۵۱ · تلمود بابلی، شبات ۵۶الف · قرآن ۳۸:۲۱–۲۵
یادداشت نویسنده · مقایسهٔ سنتهای دینی
کتاب مقدس عبریعهد جدیدقرآن
مزامیر در سه سنت
کمتر کتابی را در این همه سنت به آواز خواندهاند که مزامیر را. یهودیان همهٔ مزامیر را در دورههای هفتگی یا ماهانه میخوانند؛ راهبان مسیحیِ سنت بندیکتی هر ۱۵۰ مزمور را در یک هفته میسرایند؛ و مسلمانان زبور داود را کتاب آسمانی میدانند و گرامی میدارند. قرآن آواز داود را میستاید، که کوهها و پرندگان با آن همآوا میشدند، و پیامبر به قاری خوشآوازی گفت که نایی از «مَزَامِيرِ آلِ دَاوُدَ» به او داده شده است، واژهای به معنای نای که شارحان آن را به صدای خوش تفسیر کردهاند. در هر سه سنت، داود بیش از آنکه پادشاه باشد، صدای نیایش است.
قاعدهٔ بندیکت ۱۸ · قرآن ۳۴:۱۰؛ ۳۸:۱۸–۱۹ · صحیح بخاری ۵۰۴۸
یادداشت نویسنده · مقایسهٔ سنتهای دینی
کتاب مقدس عبریعهد جدیدحدیث اهل سنت
پادشاهان شبان
خدا داود را «از آغلهای گوسفندان گرفت … تا قوم او یعقوب … را رعایت کند» (مزامیر ۷۸:۷۰–۷۱)، و تصویر پادشاهِ شبان در سراسر کتاب مقدس دیده میشود: حزقیال وعدهٔ «یک شبان … یعنی بنده خود داود» را میدهد (حزقیال ۳۴:۲۳)، و عیسی خود را «شبان نیکو» میخواند (یوحنا ۱۰:۱۱). بخاری از پیامبر روایت میکند که هر پیامبری گوسفند چرانده است، و خود او نیز (بخاری ۲۲۶۲)؛ سنت اسلامی موسی را نیز از پیامبران شبان میشمارد. در هر یک از این سنتها، نگهداری گله مکتبی است برای نگهداری مردم.
مزامیر ۲۳؛ ۷۸:۷۰–۷۲ · حزقیال ۳۴:۲۳ · یوحنا ۱۰:۱۱ · صحیح بخاری ۲۲۶۲