میکاه مورشتی، از شهرک مورشت جت در دشتهای پست یهودا، در روزگار یوتام و آحاز و حزقیا و همزمان با اشعیا نبوت کرد. او ثروتمندانی را که زمینها و خانهها را غصب میکردند، و سران و کاهنان و انبیایی را که برای مزد کار میکردند، نکوهش کرد و پیشگویی کرد که صهیون «مثل مزرعه شیار خواهد شد». یک قرن بعد، در محاکمهٔ ارمیا، مشایخ به یاد آوردند که حزقیا میکاه را نکشت، بلکه از خداوند ترسید، و خدا از تهدید خود بازگشت؛ از همین رو کارت او در کنار حزقیا آمده است. کتاب کوتاه او اینها را نیز در بر دارد: رؤیای شمشیرهایی که به گاوآهن بدل میشوند، مشترک با اشعیا؛ وعدهٔ فرمانروایی از بیتلحم، که متی آن را بر عیسی تطبیق میدهد؛ و خلاصهای از دین، که تلمود آن را همهٔ تورات در سه فرمان میشمارد: «انصاف را بجا آوری و رحمت را دوست بداری و در حضور خدای خویش با فروتنی سلوک نمایی». قرآن نامی از او نمیبرد.
در کتاب مقدس عبری
کتاب مقدس عبری
میکاه مورشتی
«کلام خداوند که بر میکاه مورشتی در ایام یوتام و آحاز و حزقیا، پادشاهان یهودا نازل شد و آن را دربارهٔ سامره و اورشلیم دید» (میکاه ۱:۱). زادگاه او مورشت جت بود (۱:۱۴)، در شفله، تپههای کمارتفاع میان کوهستان یهودا و دشت فلسطینیان. نام او صورت کوتاه میکایا است، یعنی «کیست مانند یهوه؟»، و کتاب در پایان همین نام را بازمیتاباند: «کیست خدایی مثل تو که عصیان را میآمرزد» (۷:۱۸). او آن میخا نیست که دانیان پرستشگاه او را با خود بردند (داوران ۱۷–۱۸؛ نک. مدخل دان)، و نه میکایا ابن یمله، که در برابر اخاب نبوت کرد (اول پادشاهان ۲۲).
میکاه ۱:۱، ۱۴؛ ۷:۱۸ · داوران ۱۷–۱۸ · اول پادشاهان ۲۲
کتاب مقدس عبری
در برابر قدرتمندان
کتاب با داوری بر هر دو پایتخت آغاز میشود: «سامره را به تودهٔ سنگ صحرا … مبدل خواهم ساخت» (میکاه ۱:۶). او کسانی را متهم میکند که «بر زمینها طمع میورزند و آنها را غصب مینمایند» (۲:۲)، و نیز سران اورشلیم را: «رؤسای ایشان برای رشوه داوری مینمایند و کاهنان ایشان برای اجرت تعلیم میدهند و انبیای ایشان برای نقره فال میگیرند و بر خداوند توکل نموده، میگویند: آیا خداوند در میان ما نیست؟ پس بلا به ما نخواهد رسید» (۳:۱۱). او در برابر آنان دربارهٔ خود میگوید: «از قوت روح خداوند … مملو شدهام تا یعقوب را از عصیان او … خبر دهم» (۳:۸).
میکاه ۱:۶؛ ۲:۱–۲؛ ۳:۱–۱۱
کتاب مقدس عبری
شیار شدن صهیون، و پاسخ حزقیا
میکاه ویرانی خود اورشلیم را پیشگویی کرد: «بنابراین صهیون بهسبب شما مثل مزرعه شیار خواهد شد و اورشلیم به تودههای سنگ و کوه خانه به بلندیهای جنگل مبدل خواهد گردید» (میکاه ۳:۱۲). یک قرن بعد، هنگامی که کاهنان و انبیا مرگ ارمیا را به سبب پیشگویی ویرانی معبد خواستار شدند، مشایخ این سخنان را نقل کردند و پرسیدند: «آیا حزقیا پادشاه یهودا و تمامی یهودا او را کشتند؟ نی بلکه از خداوند بترسید و نزد خداوند استدعا نمود و خداوند از آن بلایی که دربارهٔ ایشان گفته بود پشیمان گردید» (ارمیا ۲۶:۱۹). ارمیا جان به در برد. این از نمونههای کمیاب است که کتاب پیامبری از کتاب پیامبری دیگر با ذکر نام نقل میکند؛ کتاب پادشاهان نامی از میکاه نمیبرد.
میکاه ۳:۱۲ · ارمیا ۲۶:۱۶–۱۹
کتاب مقدس عبری
شمشیرها به گاوآهن
میکاه ۴:۱–۳ تقریباً کلمه به کلمه همان اشعیا ۲:۲–۴ است: در روزهای آخر کوه خانهٔ خداوند بر فراز تپهها برافراشته خواهد شد و امتهای بسیار به سوی آن روانه خواهند شد، «زیرا که شریعت از صهیون و کلام خداوند از اورشلیم صادر خواهد شد» (میکاه ۴:۲)، «و ایشان شمشیرهای خود را برای گاوآهن و نیزههای خویش را برای ارهها خواهند شکست و امتی بر امتی شمشیر نخواهد کشید و بار دیگر جنگ را نخواهند آموخت» (میکاه ۴:۳). تنها میکاه میافزاید: «و هر کس زیر مو خود و زیر انجیر خویش خواهد نشست و ترسانندهای نخواهد بود» (میکاه ۴:۴).
میکاه ۴:۱–۴ · اشعیا ۲:۲–۴
کتاب مقدس عبری
از بیتلحم
«و تو ای بیتلحم افراته اگرچه در هزارههای یهودا کوچک هستی، از تو برای من کسی بیرون خواهد آمد که بر قوم من اسرائیل حکمرانی خواهد نمود و طلوعهای او از قدیم و از ایام ازل بوده است» (میکاه ۵:۲؛ در متن عبری ۵:۱). افراته نام تیرهٔ بیتلحم بود، و داود پسر «آن مرد افراتی بیتلحم یهودا» بود (اول سموئیل ۱۷:۱۲)؛ پس این وعده از فرمانروایی تازه از نسل داود خبر میدهد. «و او سلامتی خواهد بود. هنگامی که آشور به زمین ما داخل شده…» (میکاه ۵:۵؛ دربارهٔ «هفت شبان» آن نک. مدخل متوشالح).
میکاه ۵:۲–۵ · اول سموئیل ۱۷:۱۲
کتاب مقدس عبری
«خداوند از تو چه چیز را میطلبد؟»
در باب ۶ خدا بر قوم خود دعوی اقامه میکند و به یادشان میآورد که آنان را از مصر بیرون آورد و «موسی و هارون و مریم» را پیش روی ایشان فرستاد (میکاه ۶:۴). قوم میپرسند چگونه به حضور خدا بیایند: با قربانیهای سوختنی، با «هزارها قوچ»، و حتی: «آیا نخستزادهٔ خود را به عوض معصیتم و ثمرهٔ بدن خویش را به عوض گناه جانم بدهم؟» (۶:۷). پاسخ این است: «ای مرد از آنچه نیکو است تو را اخبار نموده است؛ و خداوند از تو چه چیز را میطلبد غیر از اینکه انصاف را بجا آوری و رحمت را دوست بداری و در حضور خدای خویش با فروتنی سلوک نمایی؟» (۶:۸). کتاب با خدایی پایان مییابد که «رحمت را دوست میدارد» و «جمیع گناهان ایشان را به عمقهای دریا» خواهد انداخت (۷:۱۸–۱۹).
میکاه ۶:۱–۸ · میکاه ۷:۱۸–۲۰
در سنت یهودی
تلمود
تورات در سه فرمان
تلمود میگوید ۶۱۳ فرمان به موسی داده شد؛ داود آنها را بر یازده فرمان بنا کرد (مزامیر ۱۵)، اشعیا بر شش (اشعیا ۳۳:۱۵)، و میکاه بر سه، و میکاه ۶:۸ را شاهد میآورد. تلمود هر عبارت را شرح میدهد: «انصاف را بجا آوری» یعنی داد؛ «رحمت را دوست بداری» یعنی نیکوکاری؛ «در حضور خدای خویش با فروتنی سلوک نمایی» یعنی به خاک سپردن مردگان و همراهی عروس تا جشن عروسی، کارهایی که بیخودنمایی صورت میگیرد. سپس اشعیا آنها را بر دو فرمان بنا کرد (اشعیا ۵۶:۱)، و عاموس بر یک فرمان: «مرا بطلبید و زنده بمانید» (عاموس ۵:۴)؛ راو نحمان بر یصحاق اعتراض کرد که مقصود عاموس طلب خدا از راه همهٔ تورات است، و به جای آن سخن حبقوق را آورد: «مرد عادل به ایمان خود زیست خواهد نمود» (حبقوق ۲:۴).
تلمود بابلی، مکوت ۲۳ب–۲۴الف · میکاه ۶:۸ · حبقوق ۲:۴
ترگوممیدراشتلمود
ماشیح از بیتلحم
ترگوم آرامی یوناتان میکاه ۵:۲ (در متن عبری ۵:۱) را پیشگویی دربارهٔ ماشیح میخواند: از بیتلحم ماشیح در برابر خدا بیرون خواهد آمد تا بر اسرائیل فرمان راند، و نام او از دیرباز بر زبان آمده است. پرقه د-ربی الیعزر همین آیه را در شمار دلیلهایی میآورد که نام ماشیح پیش از آفرینش جهان وجود داشت. تلمود اورشلیمی روایت میکند که در روز ویرانی معبد، مردی عرب به کشاورزی یهودی گفت که ماشیح در بیتلحم یهودا زاده شده و نامش مناحم است (براخوت ۲:۴)؛ ایخا ربا روایتی دیگر از این داستان را میآورد.
ترگوم یوناتان بر میکاه ۵:۲ (در متن عبری ۵:۱) · پرقه د-ربی الیعزر ۳ · تلمود اورشلیمی، براخوت ۲:۴ · ایخا ربا ۱:۱۶
میراث یهودیتلمود
افکندن گناهان به دریا
در روز نخست روش هشانا، معمولاً بعدازظهر، بسیاری از یهودیان کنار دریا یا رود یا چاهی میروند و میکاه ۷:۱۸–۲۰ را میخوانند؛ این آیین را تشلیخ، یعنی «خواهی انداخت»، مینامند، از عبارت «تو جمیع گناهان ایشان را به عمقهای دریا خواهی انداخت» (۷:۱۹). نخستین بار یعقوب مولین (مهریل، درگذشتهٔ ۱۴۲۷ م.) از آن یاد میکند. همین آیهها در جماعتهای سفاردی قرائت انبیای شبات شوواه را به پایان میبرند، و بسیاری از جماعتها آنها را در بعدازظهر یوم کیپور پس از کتاب یونس میخوانند، رسمی که در سدر راو عمرام گائون، از قرن نهم م.، دیده میشود (نک. مدخل یونس). تلمود میکاه را همراه با هوشع و اشعیا و عاموس در شمار چهار پیامبر یک نسل میآورد (پسحیم ۸۷الف).
سفر مهریل (روش هشانا) · سدر راو عمرام گائون · تلمود بابلی، پسحیم ۸۷الف
در عهد جدید و سنت مسیحی
عهد جدید
بیتلحم در انجیلها
هنگامی که هیرودیس از سران کاهنان و کاتبان پرسید مسیح کجا باید زاده شود، پاسخ دادند: «در بیتلحم یهودیه زیرا که از نبی چنین مکتوب است: ‹و تو ای بیتلحم، در زمین یهودا از سایر سرداران یهودا هرگز کوچکتر نیستی، زیرا که از تو پیشوایی به ظهور خواهد آمد که قوم من اسرائیل را رعایت خواهد نمود›» (متی ۲:۵–۶). عبارت متی با عبارت میکاه یکی نیست («هرگز کوچکتر نیستی» به جای «کوچک هستی»)، و سطر آخرش سخن خدا به داود را به یاد میآورد (دوم سموئیل ۵:۲). در انجیل یوحنا جماعت میپرسند: «آیا کتاب نگفته است که از نسل داود و از بیتلحم، دهی که داود در آن بود، مسیح ظاهر خواهد شد؟» (یوحنا ۷:۴۲).
متی ۲:۱–۶ · یوحنا ۷:۴۲ · دوم سموئیل ۵:۲
عهد جدیدآبای کلیساتاریخ
پژواکهای دیگر
هشدار عیسی که آمده است «تا مرد را از پدر خود و دختر را از مادر خویش … جدا سازم … و دشمنان شخص، اهل خانهٔ او خواهند بود» (متی ۱۰:۳۵–۳۶) میکاه ۷:۶ را به یاد میآورد. یوستین شهید در قرن دوم م. پیشگویی میکاه را شاهد آورد تا نشان دهد زادگاه عیسی از پیش خبر داده شده بود، و یادآور شد که بیتلحم سی و پنج استادیون از اورشلیم فاصله دارد (دفاعیهٔ نخست ۳۴). جورج واشینگتن در ۱۷۹۰ تاک و انجیر میکاه را وام گرفت تا به جماعت عبرانی نیوپورت اطمینان دهد که «هر کس در امنیت زیر تاک و انجیر خود خواهد نشست و کسی نخواهد بود که او را بترساند.»
متی ۱۰:۳۵–۳۶ · یوستین شهید، دفاعیهٔ نخست ۳۴ · جورج واشینگتن، نامه به جماعت عبرانی نیوپورت (۱۸ اوت ۱۷۹۰)
آبای کلیسامیراث مسیحینوشتههای منسوب (سودپیگرافا)
آرامگاه براتساتیا
سوزومن، مورخ کلیسا، روایت میکند که در روزگار تئودوسیوس یکم، زبنوس، اسقف الئوتروپولیس (بیت گوورین)، در خواب دید که پیکرهای حبقوق و میکاه کجا آرمیده است؛ آرامگاه میکاه در براتساتیا، ده استادیون دورتر از کلا، پیدا شد، و مردم آنجا آن را «نفسامئمانا» میخواندند، که سوزومن آن را یادمان مؤمنان معنا میکند (تاریخ کلیسا ۷.۲۹). نقشهٔ موزاییک مادبا، از قرن ششم م.، «موراستی، که میکاه نبی از آنجا بود» و در کنارش زیارتگاهی از میکاه را نشان میدهد. زندگی پیامبران او را با میکایا ابن یمله یکی میگیرد و میگوید یهورام، پسر اخاب، او را کشت. کلیساهای ارتدکس شرقی یادروز او را در ۱۴ اوت برگزار میکنند.
سوزومن، تاریخ کلیسا ۷.۲۹ · نقشهٔ مادبا · زندگی پیامبران ۶ · تقویم ارتدکس (۱۴ اوت)
در سنت اسلامی
قرآنمیراث اهل سنت
پیامبری که قرآن نامش را نمیبرد
قرآن نامی از میکاه نمیبرد، و مورخان مسلمان، که داستان اشعیا (شعیا) و ارمیا را بازمیگویند، دربارهٔ او چیزی نمیگویند یا اندک میگویند. ترجمههای عربی کتاب مقدس او را میخا المورشتی مینامند. این سخن قرآن که «رسولانی هم که شرح حال آنها را از پیش بر تو حکایت کردیم و آنهایی را که حکایت ننمودیم» (قرآن ۴:۱۶۴، ترجمهٔ الهی قمشهای) در باور مسلمانان جا برای پیامبرانی باز میگذارد که قرآن نامشان را نمیبرد.
قرآن ۴:۱۶۴؛ ۴۰:۷۸ · کتاب مقدس عربی ون دایک، میکاه ۱:۱
قرآنحدیث اهل سنت
بیتلحم در سنت اسلامی
قرآن نام زادگاه عیسی را نمیبرد: مریم «با آن به مکانی دور خلوت گزید. آنگاه درد زاییدن او را به کنار درخت خرمایی کشانید» (قرآن ۱۹:۲۲–۲۳، ترجمهٔ الهی قمشهای). با این همه، سنت اسلامی بیتلحم را میشناسد. در حدیثی دربارهٔ اسراء (سفر شبانهٔ پیامبر) در سنن نسائی، پیامبر در راه بیتالمقدس در جایی نماز میگزارد و جبرئیل به او میگوید که در بیتلحم، زادگاه عیسی، نماز گزارده است.
قرآن ۱۹:۲۲–۲۳ · نسائی، السنن (کتاب الصلاة)
قرآنتفسیر
عدل و احسان
آیهای از قرآن که دامنهاش با میکاه ۶:۸ سنجیدنی است قرآن ۱۶:۹۰ است: «همانا خدا … فرمان به عدل و احسان میدهد و به بذل و عطاء خویشاوندان امر میکند و از افعال زشت و منکر و ظلم نهی میکند» (ترجمهٔ الهی قمشهای). ابن کثیر روایت میکند که عبدالله بن مسعود، از صحابه، آن را جامعترین آیهٔ قرآن خوانده است، و این آیه را معمولاً در پایان خطبهٔ نماز جمعه میخوانند. کلیدواژههای آن «عدل»، یعنی داد، و «احسان»، یعنی نیکی کردن، است.
قرآن ۱۶:۹۰ · ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ذیل ۱۶:۹۰
مقایسهٔ سنتها
یادداشت نویسنده · مقایسهٔ سنتهای دینی
کتاب مقدس عبریترگومعهد جدیدحدیث اهل سنت
یادداشت نویسنده: یک آیه، سه خوانش
میکاه ۵:۲ نشان میدهد که یک آیه را چگونه میتوان در سه سنت خواند. خود میکاه از فرمانروایی از نسل داود سخن میگوید که در برابر آشور خواهد ایستاد. ترگوم آن را دربارهٔ ماشیح میخواند، و تلمود اورشلیمی از زاده شدن او در بیتلحم در روز ویرانی معبد خبر میدهد. متی آن را در عیسی، که در روزگار هیرودیس در بیتلحم زاده شد، تحققیافته میداند. قرآن از زادگاهی نام نمیبرد، و حدیثی تولد عیسی را بیاستناد به پیشگویی در بیتلحم مینهد. همه بر سر شهر همرأیاند؛ اختلافشان بر سر معنای تولدی است که آنجا روی داد.
میکاه ۵:۲–۵ · ترگوم یوناتان بر میکاه ۵:۲ (در متن عبری ۵:۱) · متی ۲:۱–۶ · قرآن ۱۹:۲۲–۲۳
یادداشت نویسنده · مقایسهٔ سنتهای دینی
تلمودعهد جدیدقرآنتفسیر
یادداشت نویسنده: دین در یک جمله
میکاه ۶:۸ به عادتی تعلق دارد که در هر سه سنت دیده میشود: خلاصه کردن شریعت در چند کلمه. تلمود نردبانی میسازد که از ۶۱۳ فرمان به سه فرمان میکاه و یک فرمان حبقوق میرسد. در انجیلها عیسی شریعت را در محبت به خدا و همسایه خلاصه میکند (متی ۲۲:۳۷–۴۰). قرآن ۱۶:۹۰، که ابن مسعود آن را جامعترین آیهٔ قرآن خواند، از عدل و احسان و رسیدگی به خویشاوندان نام میبرد. هیچیک از این خلاصهها برای جایگزینی شریعت مفصل سنت خود نبود؛ هر یک میگوید شریعت برای چیست.
میکاه ۶:۸ · تلمود بابلی، مکوت ۲۳ب–۲۴الف · متی ۲۲:۳۷–۴۰ · قرآن ۱۶:۹۰